Балык Бистәсе районының Олы Елга авылына беренче баруым түгел. Зур сала ул. Анда яшәүче халык бернинди заман җилләренә бирешмәгән — кем кайсы өлкәдә булдыра ала, шунда үз эшен ачкан. Эшмәкәрлеккә кереп китмәүчеләр исә авылдашларына эшли. Җәй көне җиләк, гөмбә җыеп сатып та матди хәлләрен яхшырталар.
“Кечкенәдән бәйлим”
Балык Бистәсе — шәл бәйләү белән дан казанган як. Бүген дә бу шөгыльне дәвам итүчеләр шактый. Тик соңгы елларда шәлгә сорау кимегән. Ә Дания апа Хөснетдинова әле дә йон эрли, бәйли, сәйләннән картиналар ясый… Ә өендәге гөлләре! Гөлбакча диярсең! Хәтта ананас та үсә.
— Тәме кибетнеке кебек булды, — ди.
Ананасны утырткач, җимеш бирсен дисәң, өч-дүрт ел көтәргә кирәк. Җәй көне бакчага яки теплицага чыгарып утыртсаң, тизрәк тә үсә икән.
— Ананасны ашагач, яфраклы ягын кисеп алып, чүлмәккә утырткан идем, шуннан үсеп китте, — ди Дания апа. — Бик озак үсә ул. Минем сабырлыгым җитте. “Булмый бу”, — дип чыгарып куймадым. Ул икенче җимешен 2019 елда ук бирергә тиеш иде. Урамга чыгарып куярга вакытым булмады. Ә аңа җәй көне урам һавасы кирәк. Ике ай шулай чәчәкләрем арасында яшәде ананас. Аннан соң тәрәзә төбенә кертеп куйдым. Күпмедер вакыттан соң чәчәге күренә башлады. Менә хәзер җимеше үсеп утыра.
Дания апа әйтүенчә, ананас нәзберек җимеш түгел. Суын да башка гөлләргә сипкән кебек сибәсе, артык тәрбия кирәкми. Җимешенең тәме кибетнекеннән бер дә аерылмый икән. Зурлыгы исә сатудагы ананаслардан бераз кечерәк.
— 2019 елда хаҗга барган идем. Шунда да күзәтеп йөрдем. Анда бер кибет төбендә гөл савытында утыра иде. Кышка ананас бирә торгандыр инде дип уйладым, — ди Дания апа. — Гөлләр, яшеллек яратам. Кая гына барсам да, яңа үсемлек алып кайтам. Тик быел гөлләрем авырды. Ашлама булсын дип, банан кабыгын әчетеп, гөлләргә сиптем. Шулай киңәш биргәннәр иде. Файда урынына зыян булды — күп гөлемнең яфрагы коелды. Үзем гаепле: кибеттә сатыла торган бананны агулауларын аңлыйм бит югыйсә. Уйлап бетермәгәнмен…
Әйткәнемчә, Дания апа бәйли, сәйләннән картиналар ясый. Соңгысын кибеттән сатып ала. Табигать, мәчет, йорт сурәтләре… Әзер рәсемгә номер буенча сәйләннәр ябыштыра. Андый картина ясаучылар белә: бик вак, четерекле эш ул. Ә бәйләүгә килгәндә, нәселдән калган борынгы шөгыль бу.
— Без алты бала — биш кыз, бер малай үстек, — дип сөйләде Дания апа. — Әни барыбызга да күлмәкләр тегеп кидертте. Әтием оста итек басучы иде. Ул алты баласына да итек басып бирде. Бик авыр елларда да яланаяк, өс киемсез йөрмәдек. 8-9 яшьләремдә әнигә ияреп бәйли идем. Йон эрләргә дә яшьли өйрәндем.
Дания апа бүген дә йон эрли, оекбашлар бәйли. Шуның өчен сарыклар тота.
— Йон оекбашларны балаларыгыз кияме?
— Юк шул, хәзер бик исләре китми. Аллага шөкер, ике улым да гаиләләре белән авылда яши. Җиде оныгым бар. Алар кечерәк чагында кия иде, хәзер кибеттән алалар.
Оныклар күңелен күрим дип, Дания апа кибет йоныннан да башмак, бияләй бәйли икән.
— Бүләккә дип тә бәйлим, кунакка чакырсалар да алып барам, — диде хуҗабикә.
Сарык йоны дигәч, искә төште: дәү әни аны тез башына бәйләп куя, яз-көзен галош төбенә сала иде. Имеш, шулай эшләсәң, аяк авыртуы бетә…
— Әйе, авырткан җиргә кара сарык йонын куйсаң, ярдәм итә. Әле дә шулай эшлим, — диде Дания апа.
— Ак йон ярамыймы?
— Кара сарык йоны файдалы, диләр. Әбиләрдән шулай калган. Гомер буе сарык асрадым. Әле дә тотам, Аллага шөкер. Арада бер кара сарык була. Быел да кара бәрән туды…
— Алайса, шуңа да кызлар кебек йөрисез?
— Сарык йонының да файдасы бардыр (елмая). Эш белән онытылып йөрим. Җәй көне бакча эшләренә чумам, балаларга ияреп, җиләккә барам. Кайнатма, күп итеп как ясыйм. Кышын тик тормаска дип, әнә шулай кул эшенә утырам.
Хыял, максатлар белән яшәү…
Дания апаның язмышы шактый гыйбрәтле: яшьтән тол калып, ике улын ялгыз үстергән ул. Акыллы, тәртипле балалары укытучы һөнәрен үзләштергән.
— Яңа Чишмә районының Зирекле авылына килен булып төштем, — дип дәвам итте әбекәй. — Ун ел яшәгәннән соң, ирем үлде. Ни дисәң дә, чит җир бит, туган авылыңда бөтен кеше сине белә, туганыдай якын итә. Шуңа уйладым да, 9 һәм 6 яшьлек улларымны алып, туган якка — Олы Елгага кайттым. Бер көн эшсез тормадым. Балаларым да бик тырыш булды. Ирле гаиләләрдән ким яшәмәдек, Аллага шөкер.
Дания апа күптән намазда. Шуңа да күкләр тарафыннан бирелгән һәр сынауга шөкрана итә ул.
— Аллаһы Тәгалә, сынауларның күтәрә алган кадәрен генә бирермен, дигән бит. 1989 елда, янгын чыгып, бернәрсәсез калдым. Яңадан йорт салып чыктык. Улларым, авыл халкы ярдәм итте. Әйтәм бит, Аллаһы Тәгалә ташламый ул.
2019 елда Дания апа хаҗ кылып кайткан. Бу аның күптәнге хыялы булган. Изге җиргә бару якынча 200 мең сумга төшкән.
— Тагын барасым килә, — ди әңгәмәдәшем. — Хаҗдан ниндидер бер җиңеллек белән кайттым. Йортта сеңлем калды. Мал-туар, гомумән, бернәрсә турында уйламадым. Башка дөньяда йөргән кебек булдым. Ул халәтне сөйләп аңлату мөмкин түгел…
Ә хәзер иң кызыгы! Хаҗга акча туплау өчен, Дания апа көн саен иртән торып, җиләк җыярга барган. Башта — каен, аннан җир җиләге…
— Безнең якларда җиләк күп. Иренмәгән бөтен кеше җыя. Артыгын саталар. Авыл аша Казан юлы уза. Каен җиләге уңган елны шактый акча эшләргә мөмкин — бәясе кыйммәт.
Дания апа күпләп яшелчә, җиләк-җимеш үстерә. Шул исәптән бакча җиләге дә. Аны да сата икән.
— Улларымнан күреп, мин дә шулай эшли башладым. Аларның бәрәңге бакчасында бакча җиләге үсә, сатуга дип әзерлиләр. Улларым базар шартларында яшәргә яраклаштырды, — дип елмайды Дания апа.
Быел аңа 68 яшь тула. Әллә никадәр план-максатлар белән яши. Әйтергә онытканмын: Олы Елганың үзе кебек актив тормыш алып баручы өлкәнрәк хатын-кызлары белән ел әйләнәсе төрле сәяхәтләргә баралар: Казан, Болгар, Зөя — берсе дә калмаган. Ә сез картлык дисез!
Дания апа, сезгә саулык, озын гомер телибез. Янәшәдә мондый Ак әбиләр булганда, яшьләр дә итәк-чабуын җыя.
Руфия РӘХМӘТУЛЛИНА.
